Trước khi bắt đầu một hành trình các bài viết liên quan đến nghề pháp chế doanh nghiệp, để đảm bảo rằng tất cả mọi người theo dõi trang của mình, dù có background ngành luật hay không đều có thể nhanh chóng hiểu một cách đơn giản, mình sẽ dành bài viết đầu tiên này để chia sẻ một số vấn đề cơ bản liên quan đến nghề nghiệp của mình nhé.
1. Hiểu Thêm Một Ngành, Học Thêm Một Ngoại Ngữ
Pháp chế / phòng pháp chế trong tiếng Anh được gọi là “legal / legal department”, trong tiếng Trung là 法务 (fǎwù) / 法务部门 (fǎwù bùmén).
Từ kinh nghiệm làm việc tại nhiều công ty khác nhau, mình nhận thấy rằng:
(i) Ở các công ty Việt Nam hoặc các công ty nước ngoài sử dụng tiếng Anh, khi dịch sang tiếng Việt, mọi người thường dùng các cách gọi như “pháp chế”, “phòng pháp chế”. Với các tập đoàn lớn hoặc cơ quan nhà nước thì đôi khi sẽ gọi là “ban pháp chế”. Do thuật ngữ “pháp chế” được sử dụng phổ biến nhất, nên trong toàn bộ các bài viết của mình, mình sẽ thống nhất dùng cách gọi này.
(ii) Còn tại các công ty sử dụng tiếng Trung, mọi người thường gọi là “pháp vụ”, “bộ phận pháp vụ”. Về mặt ý nghĩa, mình thấy hai cách gọi này không có sự khác biệt, có lẽ chỉ do cách phát âm và thói quen sử dụng mà khi dịch sang tiếng Việt thì khác nhau một chút.
Dù vậy, lời khuyên của mình là: nếu bạn làm pháp chế, hãy để ý xem công ty mình đang sử dụng thuật ngữ nào và dùng cho thống nhất.
Mình từng gặp một trường hợp làm việc tại công ty sử dụng tiếng Trung, nhưng lúc nào cũng gọi là “Ban Pháp chế” trong khi không ai khác trong công ty dùng cách gọi đó cả. Nghe vừa lạc lõng, vừa khá là kỳ cục.
Bởi vì, mục đích của giao tiếp là để truyền đạt thông tin. Nếu bạn nói mà người nghe không hiểu gì, thì dù bạn có dùng đúng thuật ngữ chuyên môn đến đâu, giao tiếp đó cũng đã thất bại. Đây là một ví dụ rất nhỏ, nhưng nằm trong một bài học lớn dành cho tất cả những người làm nghề mà yêu cầu chuyên môn riêng biệt. Đó là hãy nói và truyền đạt sao cho đơn giản, rõ ràng, để khách hàng của bạn vốn đa phần không có background chuyên ngành có thể hiểu đúng và đủ thông điệp mà chúng ta muốn truyền đạt.
Một trong những cách hiệu quả nhất để làm được điều đó là: xỏ chân vào giày của đối phương, nói bằng ngôn ngữ quen thuộc với họ.
Ngoài ra, còn một thuật ngữ nữa mình sẽ sử dụng khá thường xuyên trong các bài viết sau, đó là BU (Business Unit / 业务单位 yèwù dānwèi / Đơn vị kinh doanh). Đây là cách gọi chung cho các bộ phận có nhu cầu liên quan đến pháp lý và thường xuyên làm việc với pháp chế.
2. Làm Pháp Chế Là Làm Gì?
Pháp chế doanh nghiệp là một nghề nghiệp chuyên môn trong lĩnh vực pháp luật, hoạt động trong nội bộ doanh nghiệp. Người làm nghề này (thường được gọi là chuyên viên pháp chế, cán bộ pháp chế hoặc luật sư nội bộ – nếu đã được cấp thẻ luật sư) chịu trách nhiệm đảm bảo mọi hoạt động của doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và được kiểm soát rủi ro pháp lý ở mức thấp nhất.
Một cách khái quát, làm pháp chế bao gồm các công việc sau:
(i) Tham gia quản lý vòng đời hợp đồng và tài liệu pháp lý phục vụ hoạt động kinh doanh
Bao gồm: đàm phán, soạn thảo, rà soát, kết án, đưa ý kiến pháp lý, giám sát quá trình ký kết, đóng dấu, lưu trữ, gia hạn, sửa đổi, thanh lý…
Nói ngắn gọn, pháp chế theo sát toàn bộ quá trình giao dịch từ khi bắt đầu đến khi kết thúc.
(ii) Tư vấn pháp lý
Đưa ra ý kiến tư vấn liên quan đến mọi hoạt động của doanh nghiệp, như: đầu tư, kinh doanh, lao động, sở hữu trí tuệ, giải quyết tranh chấp, v.v.
(iii) Đại diện pháp lý nội bộ
Làm việc với các cơ quan nhà nước (thuế, hải quan, thanh tra, công an, chứng khoán nhà nước, cơ quan đăng ký kinh doanh đăng ký đầu tư, cơ quan cấp giấy phép…), tham gia các cuộc đàm phán có yếu tố pháp lý. Ngoài ra, pháp chế sẽ tự mình hoặc phối hợp với luật sư bên ngoài để xử lý tranh chấp hoặc kiện tụng tại tòa án, trọng tài.
(iv) Công việc tuân thủ
Bao gồm: xây dựng và hoàn thiện hệ thống nội quy, quy chế; nhận diện, đánh giá và đề xuất biện pháp phòng ngừa rủi ro; cập nhật quy định pháp luật mới; đào tạo tuân thủ cho BU; audit tuân thủ vv…
Những nội dung trên chỉ là bức tranh cơ bản về công việc của pháp chế doanh nghiệp. Trên thực tế, tùy vào lĩnh vực kinh doanh và quy mô công ty, vai trò của pháp chế sẽ rất khác nhau. Chẳng hạn như mình từng làm ở nơi chỉ có một pháp chế là mình, có nơi team 3–5 người, và cũng có nơi bộ phòng pháp chế lên tới vài chục người. Khi đó, pháp chế có thể kiêm nhiệm toàn bộ các vai trò trên, hoặc được chuyên môn hóa theo từng mảng.
Chưa kể, trong bối cảnh AI đang phát triển rất nhanh hiện nay, tương lai chắc chắn sẽ xuất hiện thêm nhiều vai trò pháp chế mới. Phần này mình sẽ chia sẻ kỹ hơn trong các bài viết sau.
Kết luận
Tóm lại, hiểu một cách đơn giản thì pháp chế là “bác sĩ pháp luật” ngay trong công ty, người mà chuyên phòng bệnh hơn chữa bệnh. Mục tiêu là để doanh nghiệp không bị phạt, không bị kiện, không thua thiệt vì những sai sót liên quan đến giấy tờ, hợp đồng hay vi phạm pháp luật. Pháp chế cần hiểu luật (có tư duy pháp lý) đồng thời hiểu cách doanh nghiệp vận hành (có tư duy kinh doanh). Công việc của họ chính là cầu nối giữa pháp luật và kinh doanh, để đảm bảo công ty có thể chạy nhanh, chạy xa, nhưng không gặp “tai nạn” vì pháp lý.
Trên đây là một số chia sẻ của mình để các bạn ngoài ngành hoặc các bạn trẻ đang có định hướng theo đuổi ngành này hình dung được một vài nội dung cơ bản. Các đồng nghiệp cùng ngành có trải nghiệm nào khác hãy cùng chia sẻ nhé 
Judy
get 1% better every day,
